Moslims zitten op dit moment midden in de vastenmaand ramadan. Wij hadden toen we in de stad op school zaten een klasgenoot die moslim was. Hij heette Abdulbari. “Zeg maar Bari”, zei hij altijd. “In de vastentijd eten en drinken wij bij ons thuis overdag helemaal niks”, legde Bari trots uit. Dat klopte, want hij had dan geen etenstrommeltje bij zich voor tussen de middag.

Door Berry van Oers

Iftar

Bari vertelde dat ze in zijn familie allemaal graag meededen met vasten. “Of ze nou rijk, arm, jong of oud zijn”, zei hij. Alleen kleine kinderen hoeven niet te vasten. “En ook als je het niet kunt omdat je ziek bent”, wist Bari. Zijn moeder vastte dat jaar niet mee. “Ze is in verwachting”, legde Bari uit. Hij wachtte elke dag met eten tot de iftarmaaltijd als het donker was.

Enka

De oudste broer van Bari, ‘hulliën’ Hari, had zwaar werk en daarom vastte hij niet mee. “Maar onze Hari haalt het later dan weer in hoor”, zei Bari. Bij de vader van Sjaokske op de Enka in Breda werkten ook moslims. Hoewel ze zwaar werk hadden vastten de meesten wel mee. Nachtdiensten waren dan populair. Ook het kleine zusje van Bari, ‘zullie’ Sari, deed mee met vasten terwijl ze het eigenlijk nog niet hoefde. Ze wilde dat zo graag. “Want als je mee vast dan hoor je er pas echt bij”, volgens Sari.

Midzomernacht

Bari vertelde dat islamitische maanden maanmaanden zijn. Het maanjaar is elf dagen korter dan het zonnejaar. De maand Ramadan begint dus elk jaar elf dagen eerder. “Dat betekent dat het vasten hier in de zomer, de herfst, de winter of de lente kan vallen”, legde Bari uit. In de zomer is het vasten moeilijker, want dan is het lang licht en als het licht is kun je niet eten en drinken. Sjaokske vroeg zich af hoe ze het dan bij de poolcirkel doen waar de zon niet ondergaat tijdens de midzomernacht. “Zowen ze dan himmaol nie mir eten”, vroeg Sjaokske. Maar Bari stelde Sjaokske gerust. “Op de Noordpool wonen geen moslims”, zei hij.

Schone lei

Bari legde uit dat je niet alleen met je mond vast, maar ook met je hart. Bari: “We leggen ruzies bij, helpen mekaar en roddelen niet over een ander. Zo beginnen we vanaf het vasten met een nieuwe schone lei aan de rest van het jaar.“ We vertelden aan Bari dat wij in Chaam ook aan vasten deden na carnaval maar dan als voorbereiding op Pasen. “Bezinnen, matigen en omkijken naor mekaor, want vasten doede ommes nie allenig veur oew eigen mar ok veur aanderen”, legde pastoor Mouwen ons dan uit terwijl hij de vastenzakjes uitdeelde. “Bij òòs thuis in Chaom eten ze wel as ’t vasten is, mar dan peestaamp zonder spek en boerentoppenstaamp zonder worst”, vertelde Sjaokske aan Bari.

Dadels

Als de ramadan voorbij was feestten ze bij Bari thuis soms wel drie dagen tijdens het Eid al-Fitr. Moslims van Turkse komaf noemen dat ook wel het ‘Suikerfeest’ vanwege de zoetigheden die ze dan eten. Bari had Indonesische wortels en bij hem thuis noemden ze het ‘Lebaran’. ”We hebben het toch maar weer gedaan met z’n allen”, zei hij fier. Bari’s moeder kookte extra lekker en wij waren uitgenodigd bij hem thuis in de Bredase Wisselaar. Er stond een grote schaal met dadels op tafel. “Die it òòs taante To as ze nie kan gaon”, zei Sjaokske. Ook de familie van Bari was er. Hij kreeg van hen ‘Electro’ kadoo en Sari een Barbiepop. Het was er heel gezellig. Net als bij ons op Paaszondag als we op z’n paasbest bij opa en oma in Chaam eieren aten samen met ooms, tantes, neefjes en nichtjes.

Vastentrommeltje

We vertelden Bari over onze vastentrommeltjes. Wij gebruikten daar het busje van de appelstroop voor. De snoepjes die we na carnaval kregen staken we veertig dagen lang niet in onze mond maar in het vastentrommeltje. Als het dan Pasen was maakten we het trommeltje open en genoten we ongelimiteerd van de inhoud. Op Paaszaterdag zaten die trommeltjes helemaal vol, behalve het trommeltje van Girtje. Hij had stiekem aan ‘deeltijdvasten’ gedaan. Hari en Sari lachten om Girtjes zwakheid. Abdulbari dacht er het zijne van. “Zeg maar Bari”, zei hij altijd.